Zoek de fout in de redenering

Het redeneermodel (“denken”) is een uitstekende “criticus” als het correct wordt gebruikt. Vraag om te zoeken naar verborgen aannames en logische vervangingen, en test het argument met een voorbeeld. Een klassieke valkuil is het verwarren van verband en oorzaak (correlatie en causaliteit). Voorbeeld: in de zomer nemen zowel de ijsverkoop als het aantal ongelukken op het water tegelijkertijd toe. Maar ijs verdrinkt niemand – beide waarden worden opgetrokken door een derde reden: hitte. Vraag je daarom altijd af als je ‘A en B samen ziet groeien’: is A werkelijk de reden voor B, of voelen ze zich allebei aangetrokken tot iets derde? Andere valkuilen zijn het generaliseren vanuit één geval en argumenteren met een vervangende stelling. Eerste techniek: vraag om met een tegenvoorbeeld of een alternatieve verklaring voor dezelfde feiten te komen. Het is gemakkelijk te vinden - de terminal is niet ijzersterk. De tweede techniek ligt niet voor de hand: vraag het model om in het betoog ‘feiten’ te scheiden van ‘conclusies’. Fouten schuilen bijna altijd in de overgang ertussen: de feiten zijn waar, maar de conclusie volgt er niet uit. Een typische beginnersfout is emotioneel ruzie maken (“onzin, ik ben het er niet mee eens”). Het is juister om het type fout te benoemen en precies aan te geven waar de logica van observatie naar onjuiste conclusie is overgegaan. Op deze manier wordt kritiek verifieerbaar en is het geen kwestie van smaak.